Kalbin Halleri

İnsan bilmelidir ki, kalp pek çok kapıları olan bir saraya, her tarafı gösteren bir aynaya, içine pek çok sular akan bir havuza benzer. Kalbi bir havuz gibi düşünürsek, bu havuza beş koldan duygular gelir. Zâhirden ve bâtından kalbe havâtır (hatıralar, duygular, düşünceler) akar. İşte insanın mizacında meydana gelen ahlâk, gazap ve hayal kuvvetleri, kalbi her an bir halden bir hale çevirir.

Havâtır dediğimiz şeyler değişik düşünce ve değişik anmalardan meydana gelir. İnsanın hayatı boyunca pek çok hatıra teşekkül eder. Havâtır niyet, azmetme, irade gibi hallerden geçer, kudrete intikal eder. Kudret ise eli, kolu, ayağı, vücudu harekete geçirir. Bundan fiiller meydana gelir.

Şu halde fiillerin meydana gelişi, havâtırın mahiyet ve cinsine göre insanı ya sorumlu kılar; Allah katında hesabı çetin bir duruma sokar yahut insana rahmet kapısını açar ve ahirette ilahî nimetlere gark eder. Demek ki havâtır iki kısımdır. Bir kısmı insanı kötülüğe, bir kısmı da ileride faydası dokunacak iyiliklere sevk eder.

Yazının devamı Semerkand Dergisi Şubat 2017 sayısında.