Şehitlik Nedir Şehit Kimdir?

“Şehit” kelimesi, “bir olaya şahit olmak, bildiğini söyleyip tanıklık etmek, bir yerde hazır bulunmak” anlamlara gelir. Çoğulu “şühedâ”dir. Dinî bir kavram olarak “Allah yolunda öldürülen müslüman” demektir.

Şehit kelimesini kelime anlamıyla açıklayan alimler, canını Allah yolunda feda eden kimsenin eriştiği cennet nimetlerine Allah ve melekleri şahitlik ettiği için, o kimseye şehit denildiğini söylerler.

Şehit kelimesinin “gören, tanıklık eden” yani “şahit olan” anlamından hareketle bazı alimler de şöyle demiştir: Onlara, Allah’ın vaat ettiği nimetleri hazır olarak görüp onlardan yararlandıkları yahut kıyamet gününde kendisinden Hz. Peygamber s.a.v. ile birlikte geçmiş ümmetler hakkında şahitlik etmesi isteneceği için şehit denilmiştir.

Şehit ve şehitlik tanımları üzerine birçok açıklama vardır. Alimlerimiz, ayet-i kerime ve hadis-i şeriflerden yola çıkarak tefsir kitaplarında ve hadis şerhlerinde bu kavramları detaylı bir şekilde izah etmişlerdir.

Abdullah el-Müncebî rh.a., “Sabır ve Rıza” adlı kitabında şehitlik tanımı üzerinde önemle durur ve bu hususta, şehide neden şehit adı verildiğini 10 madde halinde şöyle açıklar:

• O diridir. Yüce Allah mealen şöyle buyuruyor: ‘Allah yolunda öldürülenleri sakın ölüler sanma. Bilakis onlar diridirler, Rableri katında Allah’ın, lütfundan kendilerine verdiği nimetlerin sevincini yaşayarak rızıklandırılmaktadırlar. Arkalarından kendilerine ulaşamayan (henüz şehit olmamış) kimselere de hiçbir korku olmayacağına ve onların üzülmeyeceklerine sevinirler.’ (Âl-i İmran, 169-170)
• Yüce Allah ve melekleri onların cennetlik olduğuna dair tanıklık etmişlerdir.
• Melekler cenazesinde hazır bulunurlar.
• O öldürülünceye kadar şahitlik ettiği hakkı savunagelmiştir.
• O Allah yolunda şehit düşmesinden dolayı kendisine verilen mükâfatı görmüştür.
• Başkası sözlü olarak Allah’ın varlığına tanıklık ederken, o hayatını feda etmek sureti ile tanıklık etmiştir.
• O yere şehit olarak düşünce, düştüğü yer onun için tanıklık yapmaktadır.
• Onun için cenneti hak ettiğine dair tanıklık edilmiştir.
• Akıttığı kan ona tanıklık etmiştir.
• Onun hayatı hüsn-i hatime ile, yani güzel sonla nihayete ermiştir.

Şehitliğin fazileti

Allah Tealâ ayet-i celilesinde şehitlik makamının yüceliğini mealen şöyle vurgulamıştır: “Kim Allah’a ve Rasul’e itaat ederse, işte onlar Allah’ın kendilerine lütuflarda bulunduğu peygamberler, sıddîkler, şehidler ve sâlih kişilerle beraberdir. Bunlar ne güzel arkadaştır!” (Nisâ, 69)

Bu ayet-i kerimenin nazil olma sebebini tefsir ve hadis alimi Katede b. Diâme rh.a. şöyle izah etmiştir:

“Rasulullah s.a.v.’in bazı sahabileri, ‘Ey Allah’ın Rasulüi bizim cennetteki durumumuz ne olacak? Sen üst derecelerdesin, biz ise alt derecelerdeyiz. Seni nasıl görebileceğiz?’ derler. Bunun üzerine Allah Tealâ bu ayet-i kerimeyi indirmiştir.”

Mehmet Ali Özkan’ın hazırladığı yazının devamı Semerkand Dergisi Mart 2017 sayısında.