Nesep Bilgisi ve Şecere Geleneği

Nesep “soy” demektir ve hem baba hem anne tarafından olan akrabalık bağına bu isim verilir. Yani baba, anne, dede şeklinde yukarıya doğru devam eden (usul) hem de çocuk, torun (füru) şeklinde aşağıya doğru devam eden kan bağı nesebi oluşturur. “Ensâb” neseb kelimesinin çoğuludur.

Bir ailenin oluşumu ile hem bir nesep bağı meydana gelir hem de bireylerin anne baba, dede ve nineleriyle olan nesep bağları yeni bir birey vasıtasıyla birleştirilmiş olur. Dolayısıyla aile fertleri, kurulan nesep bağıyla birbirine bağlanmış olur.

İslâm, akrabalık bağına büyük önem verir. Nesep bağıyla birbirine bağlanmış kişilerin birbirlerine karşı hem ahlâkî hem hukukî sorumlulukları vardır. Modern hukuk sistemleri de neseple ilgili sorumlulukları hayli daraltılmış şekilde de olsa kabul eder.

Nesebin Bilinmesi

İslâm toplumlarında nesebin bilinmesine büyük önem verilmiştir. Nesep bilgisi ya da ilmi, her toplumda az çok görülse de, İslâm toplumlarında bu alanda yazılı veya sözlü çalışmaların yapılmasına özen gösterilmiştir. Hiç şüphesiz bunda İslâm’ın geniş miras hukukunun yanı sıra akrabalık bağlarının korunmasına yönelik emir ve tavsiyelerin rolü olmuştur.

Hüseyin Okur’un hazırladığı yazının devamı Semerkand Dergisi Mayıs 2017 sayısında.